DERSLER

Bireysel ve grup dersleri haftaiçi veya haftasonu yapılabilmektedir. Ders zamanları ve fiyatlar için okulumuzla iletişime geçebilirsiniz.

EĞİTMEN : Itri İMANLI

Telefon: (216) 4149552 | E-posta: info@itrimusic.com

UD HAKKINDA

Ud (veya UT) enstrümanı adını, halk arasında “ÖDAĞACI”= “SARISABIR AĞACI” olarak bilinen “ALOE VERA” adlı Zambakgiller familyasına mensup şifalı bir bitkinin Arapça ismi olan “ELOUD” sözcüğünden almıştır (Aloe ailesinde yalnız Aloe Vera sarı çiçekler verir. Bu sebeple halk arasında Sarısabır olarak isimlendirilmiştir). Asya orjinli bir enstrüman olan ud, organolojik olgunluğuna önasyada ulaşmış, özellikle Arap aleminin demirbaş ve dinamo enstrümanı haline gelmiştir.
Tarihsel süreçte Avrupa'ya 2 yoldan geçmiştir:
1) Endülüs Emevileri ile Afrika üzerinden İspanya'ya ve sonra tüm Avrupa'ya
2) Haçlı Seferleriyle.
Arapça bir belirleme edatı olan “EL” ekinin çoğu Avrupa dillerindeki karşılığının L harfi ile başlaması sebebiyle de Avrupalılar tarafından ud enstrümanına “LUTH”, “LİETO”, v.b. isimler verilmiştir [NOT: Günümüzde genel olarak bütün enstrüman yapımcılarına “LUTHİER (Türkçe LUTİYE veya LÜTYE)” denilmekte olup, bu kelime Fransızca ud anlamına gelen “LUTH” sözcüğünden türemiştir]. Türkçe'de ise her hangi bir belirleme edatı olmadığı için "ELOUD" kelimesi dilimize, “el” eki atılarak doğrudan ud veya ut şeklinde ithal edilmiştir. Ud sazının Avrupa seyahati esnasında geçirmiş olduğu değişimler, ortaya “LAVTA” adı verilen enstrümanın çıkmasına neden olmuştur. Günümüzdeki haliyle lavta, teknesi (gövdesi) uda göre daha küçük, daha az dilimli ve aynı zamanda da klavyesi perdeli bir enstrümandır. Avrupalılar, lavtayı özellikle “BAROK” dönemde, bas ve akor partisyonlarını seslendirecek şekilde bir eşlik sazı olarak klasik müziklerinde dahi kullanmışlardır. Gitar enstrümanının da ud ve lavtadan türediği düşünülmektedir. Son yıllarda, ud icra tekniklerindeki ilerlemeler ve enstrümanın çok sesliliğe elverişli yapısı, tüm dünyadaki alternatif müzik arayışlarıyla birlikte, udun geleneksel müzikler dışında, caz müziğinden elektonik müziğe kadar her tür müziğin içersinde yerini almasına neden olmuştur. Özellikle etnomüzikolojik öğelerin ön plana çıktığı, globalleşen dünyada kültürel ve sanatsal sentezlerin yapıldığı günümüzde, ud enstrümanı da pek çok Uluslararası müzikal projenin odak noktası haline gelmiştir. Ud enstrümanı, Arap ülkeleri başta olmak üzere Türkiye, Yunanistan, İran, İsrail, Azerbaycan, Ermenistan ve Türki Cumhuriyetlerde rağbet gören bir enstrümandır. Türk ud icracıları arasından virtüozite seviyesine ulaşmış sanatçılar olduğu gibi, Arap icracılardan da bu işin doruk noktasına ulaşmış olanları mevcuttur.

- UDUN GELENEKSEL TÜRK MÜZİĞİNDEKİ İŞLEVSEL ÖNEMİ
- UDUN BÖLÜMLERİ
- UDDA OLASI SORUNLAR
- UD SATIN ALIRKEN DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR
- UD İCRASINDA KULLANILAN APARATLAR
- UD DERSLERİNDE KARŞILAŞILAN GÜÇLÜKLER
- UDUN KORUNMASI VE BAKIMI
- UD EDİNİMİ; UD DERSLERİ VE EĞİTİMİYLE İLGİLİ ÖNERİLER

UDUN GELENEKSEL TÜRK MÜZİĞİNDEKİ İŞLEVSEL ÖNEMİ

Türk müziği bilindiği üzere ünison (tek sesli) bir müziktir. Tüm sazlar eşzamanlı olarak aynı melodiyi çalarlar. Dolayısıyla, çoğunluğu tiz (ince) tınılı sazlardan oluşmuş olan saz heyetinden son derece çiğ bir ton duyulur. Ortaya çıkan bu tizlik durumu, ud gibi bas tınılı bir enstrümandan çıkan uzun dalgaboylu dalgaların girişimiyle dengelenir; daha pest ve yumuşak bir duyum ortaya çıkar. (Fiziksel durumu daha iyi anlatmak için yukardaki durumun tersine bir örnek verelim: Elektronik müzik sistemlerindeki kolonlarda bas hoparlörden çıkan oldukça bas dalgalar, tweeter (tivitır) denilen tiz hoparlörden çıkan tiz dalga girişimleriyle dengeli hale gelir ve aşırı pestlik ortadan kalkar). Udun bas frekans özellikleri,ona ritm sazlarla birlikte Türk Musikisi'nin temel altyapı (base) enstrümanı olma özelliğini kazandırmıştır. Udun neva(re) sesi, Kanun enstrümanındaki neva(re) sesinin bir oktav (Tam 8 li) aşağısındaki yegah(re) sesine eşdeğerdir. Buradan haraketle, toplu icra sırasında, udun tüm orkestraya 1 oktav (tam 8 li) pestten eşlik ettiğini söyleyebiliriz. Sonuç olarak çok sesli müziklerde kontrabas veya bas gitarın altyapı olma fonksiyonunu, tek sesli olan müziğimizde de ud enstrümanı üstlenmiştir diyebiliriz.

UDUN BÖLÜMLERİ

Ud enstrümanını meydana getiren asal elemanları şu şekilde listeleyebiliriz:
1) GÖVDE (tekne)
2) GÖĞÜS (kapak, Rezonans Tablası), Kafes, Mızraplık ve Balkonlar
3) Sap ve Klavye
4) Burguluk ve Burgular
5) Eşikler (küçük ve büyük eşik)
6) Teller

UDDA OLASI SORUNLAR

İstatistiki olarak şu sorunlarla karşılaşılabilir:
1) Sap ve burguluğun atması veya dönmesi: yüksek tel geriliminden veya imalat hatalarından kaynaklanabilir. Sap gövdeden ayrılabilir, aynı şekilde burguluk da saptan ayrılabilir. Bir ud ustasının müdahelesini gerektirir.(Bu sorun, ani sıcaklık, nem, basınç v.b. ortam parametrelerindeki değişimler sebebiyle de oluşabilir).

2) Gövdeyi oluşturan dilimlerin ayrılması: Fiziksel koşullar, darbeler ve düşme, imalat hataları veya gerilimden dolayı statik dengenin bozulması nedeniyle teknenin dilimleri ayrılabilir. Usta müdahelesi gerektirir.

3) Göğüsde meydana gelebilecek hasarlar: Yüklemeden kaynaklanarak, göğsün gövdeden ayrılması;göğüsde çökme veya kabarma gibi sorunlar meydana gelebilir. Yine, kafesler kırılabilir veya sökülürek tekne içersine düşebilir. Usta müdahelesi gerektirir.

4) Telde cızırdama: Göğüs veya kafesteki kabarmalar, tellere çarparak “cızırdamasına” sebep olabilir. Cızırdamalar, tel bağlamadaki hatalar ve eşiklerden de kaynaklanabilir.

5) Burguların boşalması: Burgular ile burguluğun uyuşumsuzluğu münatesebetiyle, akortlu teller tamamıyle veya kısmen boşalabilir. Bu durum, burguların, burgu tahtasına iyi sabitlenmemesinden kaynaklanır. Sorun imalat hatasından olabileceği gibi, nem, sıcaklık, basınç gibi ortam faktörlerindeki değişimlerden veya burguya tel sarma (bağlayarak döndürme) ve akort yapma hatalarından da kaynaklanabilir. Bu sorun,akordun sürekli ve keskin bir şekilde bozulmasına neden olur. Özellikle ud eğitimine yeni başlamış öğrenciler için büyük sıkıntı teşkil eder. Duruma göre, usta müdahelesi veya bireysel müdaheleyle de çözülebilir (Ud imalatında,burgunun malzemesi ile burguluğun malzemesi uyumlu seçilmelidir). Tersi olarak, iklimsel faktörler ve ortam koşulları sebebiyle burguların şişerek burguluk içerisinde dönmemesi gibi bir sıkıntı da sözkonusu olabilir.

6) Tel Deformasyonu veya kopması:Bireysel olarak halledilebilen sorunlardandır. Udda, bakır tellerdeki deformasyon, genelde soyulmayla gerçekleşir. Tellin üzerindeki bakır sargı soyularak altındaki ipek sicim ortaya çıkmaya başlar. Naylon teller ise genelde doğrudan kopar. Dügah(la) ve Hüseyniaşiran(Mi) telleri istatistiki olarak en çabuk deforme olan ud telleridir. Neva(re) ve Gerdaniye(sol) telleri naylon teller; dügah(la), hüseyniaşiran(mi), buselik(si) ve bam teli olan geveşt (fa diyez) telleri ise ipek sicim üzerine bakır veya gümüş sarılarak imal edilen tellerdir. Ud tellerini, tını uyuşması ve ton kalitesi açısından takım olarak (komple) değiştirmekte fayda vardır.

UD SATIN ALIRKEN DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR

1) DOĞRU KALIP SEÇİMİ (Ud Tutuşu ve Kavramada Zorluk Olmaması için: Genelde bayanlar, çocuklar ve minyon yapılı erkeklerde, normal ve büyük kalıplı udlar, tutuş ve kavramada sorunlar yaşanmasına sebep olmaktadır. Bu bakımdan, ud derslerine başlarken ud ediniminde titizlik gösterilerek vücut, kol ve parmak yapısına uygun büyüklükte ud seçilmelidir. Normal, zenne, çocuk (bayan) olmak üzere 3 temel tip kalıptan en ergonomik olanı seçilmelidir. Ayrıca, sapın kalınlığı ile sol elin büyüklüğü ve parmakların uzunluğu orantılı olmalıdır. Sapı kalın udlar da eğitim aşamasında zorluklar yaratabilmektedir.

2) SAĞLAMLIK VE GARANTİ: Yukarıda, “udda olası sorunlar” bölümünde arz ettiğimiz kriterlere dikkat ederek ud alınız.Tüketici haklarına saygı gösteren, kurumsal kimlik kazanmış ve üstelik usta yapımı udlar satan mağazalar ile piyasada saygınlık ve güven kazanmış, herşeyiyle ürününün arkasında durabilecek lutiyelerden (saz ustası) ud satın almaya çalışınız. Sorun sizden kaynaklanmadığı sürece ud enstrümanının da “garanti kapsamında” bir ürün olduğunu unutmayınız. Tüketici haklarınıza sahip çıkınız.
3) TON KALİTESİ VE REZONANS(TINLAMA): Karakteristik ud sesinden daha tiz (ince), metalik veya bas (boğuk) udlar ile tınlamayan (sağır) udları almayınız. Ud için sesin uzaması önemli bir ölçüdür. Bas, orta ve tiz seviye rezonanslarını kontrol ediniz. Siz anlamıyorsanız, danışarak ve araştırarak ud satın alınız.

UD İCRASINDA KULLANILAN APARATLAR

1) UD MIZRABI: Geçmişte “kartal tüyü” olan mızraplar, günümüzde plastik türevi malzemelerden yapılmaktadır. İcrada tercih edilecek tuşe (mızrap vuruş) tarzına göre muhtelif kalınlık, biçim ve profillerde mızraplar vardır. Ud derslerine yeni başlayacakların bol miktarda ve farklı çeşitte mızrap edinmesinde fayda vardır. Mızrabın tel ile uyumlu olması, tel ile temas halindeyken parazit sesler üretmemesi önemlidir. Tuşe kalitesi icracının beceresine de sıkıca bağlıdır.

2) UD KABI: 2 çeşittir. Bunlardan ilki “kılıf” olarak adlandırdığımız, ara katmanında elyaf içeren yumuşak kumaş kaplar olup udu taşımak ve muhafaza etmek için son derece kullanışsız olanıdır. 2.tür kab hardcase olarak nitelendirilen mukavim kutudur ki udu taşımak, korumak ve aynı zamanda akordu muhafaza etmek için ideal olanıdır. Tavsiye edilir.

3) AYAK SEHPASI: Udun kucaktan kaymasını engellemek ve rahat kavrayış sağlamak için, sağ ayağın ve bacağın yerden uygun miktar yükselmesini sağlar. Bunun için kademeli imal edilmiş olanları mevcuttur. Gitar için üretilmiş olanları da kullanılabilir.

4) NOTA SEHPASI: Notayı takip ederek ud çalmak için, boyu da (yüksekliği) ayarlanabilenleri mevcuttur.

5) AKORT ALETİ,DİAPOZON VE AKORT DÜDÜKLERİ

6) METRONOM: Mekanik ve elektronik olanları mevcuttur. İcra esnasında ritm ve tempoyu sabitlemeyi sağlar.

UD DERSLERİNDE KARŞILAŞILAN GÜÇLÜKLER

1) Ud tutuş ve kavrayış
2) Sap kavrayış ve parmakların klavye üzerindeki pozisyonları
3) Mızrap tutuş, mızrabın tel ile yaptığı açı
4) Sol el serçe parmağının (4 nolu parmak) geliştirip, güçlendirilmesi, hızlandırılması
5) Parmaklar arası mesafelerin açılması
6) Akort yapabilmek, burguları sabitleyebilecek tekniği geliştirmek. Ud dersi almaya yeni başlayanlar için akordun sürekli bozulması
7) Genel olarak ud eğitimini tamamlayıcı unsurları olan nota, nazariyat (teori) ve genel müzikal komplementlerin öğrenilmesi
8) Ud öğrencisi ve öğretmeninden kaynaklanan istikrarsızlıklar. Periyodik çalışma zamanının yaratılamaması. Öğrencinin ud derslerine devamsızlığı ve çalışamaması.
9) Yanlış yönlendirmeyle ve bilinçsizce alınmış udlar. Özellikle beden oranlarıyla orantılı olmayan udlar.
olarak özetlenebilir.

UDUN KORUNMASI VE BAKIMI

1. Udunuzu çaldıktan sonra, kutusuna kaldırmadan önce, tere maruz kalan kısımlarını kuru ve yumuşak bir bezle siliniz.Silinmesi gereken bölgeler ,sağ kolun temas ettiği göğüs ve gövde kısımlarıyla , sol el parmaklarının temas ettiği sap ve klavye kısımları ile tellerdir (Ter, tellerde oksidasyon ve buna bağlı olarak çabuk yıpranmaya da neden olur).
2. Udunuzu çaldıktan sonra mümkünse kutusuna koyunuz. Eğer kutusuna koymazsanız da evinizin veya bulunduğunuz ortamın hava akımlarından (cereyan) uzak, çok sıcak veya soğuk olmayan (Oda koşulları), nemsiz bir bölümüne bırakmayı tercih ediniz. Dalgınlıkla kalorifer, soba, klima önlerine bırakmayınız. Olağanüstü hava koşullarında seyahat ederken, kutuya yerleştirmeden önce, uygun bir tülbent veya kumaş parçası ile sararak korunmasına destek sağlayınız. Tüm bunlar udunuzla birlikte akordunuzu da koruyan önlemlerdir.
3. Göğüs bölgesi, zamanla oksidasyon sebebiyle sarıya çalan bir renk alabilir. Bu durumda kesinlikle zımpara yapmayınız. Her hangi bir temizleme malzemesiyle silmeyiniz. Daha sonraları, gerekirse bir ud ustasından yardım alabilirsiniz. Aynı şekilde, tekne bölümüne de cila ve benzeri malzemelerle müdahelede bulunmayınız. Udun bu tür bakımları uzman hizmeti gerektirir.
4. Özellikle göğüs bölgesine yağ ve benzeri sıvı maddeler dökülmemesine özen gösteriniz.
5. Ud burgularında yaşanan tel boşalma sorunlarında, burguların şişip genişlemesi için burguları kesinlikle ıslatıp yeniden deliklerine sokmayınız.

UD EDİNİMİ; UD DERSLERİ VE EĞİTİMİYLE İLGİLİ ÖNERİLER

1) Udunuzu kurumsal kimlik taşıyan; lutiye yapımı ud satan; ürün değiştirme garantisi veren müzik mağazalarından alınız. Ud satın almadan önce ayrıntılı ve kapsamlı araştırma yapın.
2) Ud Derslerini, istikrar sağlayabileceğiniz, kurumsal yapı içerİsinde ders veren yer ve eğitmenlerden alınız. Okul tarzında ders veren kurumlarda, ud eğitimini tamamlayıcı ders ve çalışmaların varlığı da gelişiminizi hızlandıracak; okul örgütlenmesindeki disiplin çalışmalarınızı daha verimli hale getirecektir.
3) Udun popülaritesi sebebiyle ud ediniminizde ve eğitim arayışınızda, çok bilenler ve akıl verenler olacaktır. Araştırmalarınızı etki altında kalmadan; bağımsız bir şekilde yaparak karar vermeli, adımlarınızı atmalısınız.

Kaynakça:Itri İmanlı
(Kaynak belirtilmeden kısmen veya tamamen alıntı yapılması yasaktır)